Repo

Repo (viết tắt của Repurchase Agreement hay còn gọi là Hợp đồng mua lại) được hiểu là giao dịch bán tài sản tài chính kèm theo cam kết sẽ mua lại tài sản đó với mức giá và vào một thời điểm xác định trước trong tương lai.

Mặc dù hình thức pháp lý là mua bán, nhưng bản chất kinh tế của Repo chính là một khoản vay và cho vay ngắn hạn có tài sản bảo đảm. Trong đó, bên thiếu vốn đem tài sản ra “bán” để lấy tiền mặt, còn bên cho vốn cầm giữ tài sản đó làm vật thế chấp. Phần chênh lệch giữa giá bán ban đầu và giá mua lại chính là tiền lãi vay.

• Bên A cần tiền → bán trái phiếu cho bên B, nhận tiền ngay
• Đồng thời cam kết sẽ mua lại trái phiếu đó sau X ngày với giá cao hơn
• Phần chênh lệch giá = lãi suất repo (chi phí vay vốn)
• Trái phiếu đóng vai trò tài sản đảm bảo

Tại Việt Nam, nghiệp vụ Repo hiện diện chủ yếu ở 3 môi trường giao dịch chính:

1. Repo trong Thị trường mở (OMO) của Ngân hàng Nhà nước (NHNN)

Đây là công cụ điều hành chính sách tiền tệ tối quan trọng của NHNN Việt Nam để điều tiết lượng tiền cung ứng:

• Nghiệp vụ Repo bơm tiền (mua kỳ hạn): Khi hệ thống ngân hàng thiếu thanh khoản, NHNN mua lại Trái phiếu Chính phủ (TPCP) từ các tổ chức tín dụng kèm cam kết các ngân hàng sẽ mua lại sau một thời gian (thường là 7 ngày, 14 ngày…). Tiền mặt được NHNN bơm ra thị trường.

• Repo đảo ngược (Reverse Repo – hút tiền): Khi hệ thống dư thừa thanh khoản, NHNN bán TPCP cho các ngân hàng và cam kết mua lại sau đó, qua đó hút lượng tiền đồng dư thừa về để kiềm chế lạm phát hoặc ổn định tỷ giá.

2. Repo trên Thị trường liên ngân hàng tại Việt Nam

Các ngân hàng thương mại (TCTD) thường xuyên vay mượn lẫn nhau để giải quyết bài toán thiếu hụt thanh khoản tạm thời cuối ngày (kỳ hạn phổ biến là qua đêm – overnight, 1 tuần hoặc 2 tuần).

• Tài sản giao dịch phổ biến nhất: Trái phiếu Chính phủ (TPCP), tín phiếu Kho bạc hoặc tín phiếu do chính NHNN phát hành.

• Cách thức thực hiện: Giao dịch thường được chuẩn hóa thông qua hợp đồng khung (như GMS) và thực hiện qua hệ thống lưu ký tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) hoặc sàn giao dịch HNX để đảm bảo an toàn, minh bạch.

3. Repo cổ phiếu / chứng khoán (Giao dịch OTC và công ty chứng khoán)

Ở thị trường vốn tư nhân hoặc giữa các nhà đầu tư lớn với công ty chứng khoán (CSTK), thuật ngữ “Repo cổ phiếu” đôi khi được nhắc đến như một hình thức cầm cố chứng khoán niêm yết để vay tiền đầu tư (bản chất tương tự dịch vụ Margin nhưng linh hoạt hơn theo thỏa thuận OTC). Tuy nhiên, rủi ro pháp lý và biến động giá của cổ phiếu cao hơn rất nhiều so với Repo Trái phiếu Chính phủ, nên biên độ chiết khấu (haircut) thường rất lớn.